Rozmiar czcionki: 

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Reklama
Start BHP Bezpieczeństwo i Higiena Pracy Prawa i obowiązki pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy cz. 2

Prawa i obowiązki pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy cz. 2

 

BHPKatalog obowiązków pracowniczych określony został w art. 211 Kodeksu pracy. Z zapisu tego wynika, że przestrzeganie przepisów i zasad bhp jest podstawowym obowiązkiem pracownika.

 

 

W szczególności pracownik jest zobowiązany:

  • znać przepisy i zasady bhp, brać udział w szkoleniach, instruktażach z tego zakresu oraz poddawać się wymaganym egzaminom sprawdzającym. Kwestia szkoleń uregulowana został szczegółowo w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 180, poz. 1860 ze zmianami oraz z 2007 r. Nr 196, poz. 1420). Cytowany akt prawny określa: szczegółowe zasady szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, zakres szkolenia, wymagania dotyczące treści i realizacji programów szkolenia, sposób dokumentowania szkolenia oraz przypadki, w których pracownicy mogą być zwolnieni z określonych rodzajów szkolenia. Na pracowniku odbywającym szkolenie bhp spoczywa obowiązek poddania się egzaminowi sprawdzającemu przyswojenie przez niego podczas szkolenia wiedzy objętej programem oraz umiejętności wykonywania lub organizowania pracy zgodnie z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy.
  • wykonywać pracę w sposób zgodny z przepisami i zasadami bhp oraz stosować się do wydawanych w tym zakresie poleceń i wskazówek przełożonych,
  • dbać o należyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu oraz o porządek i ład w miejscu pracy,
  • stosować środki ochrony zbiorowej, używać przydzielonych środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego zgodnie z ich przeznaczeniem,
  • poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom lekarskim określonych w art. 229 Kodeksu pracy i stosować się do wskazań lekarskich.
    Warto przytoczyć dwa istotne wyroki sądowe dotyczące badań profilaktycznych. Z wyroku Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 maja 2000 r.I PKN 642/99 wynika, że zawinione (z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa) niewykonanie przez pracownika zgodnego z prawem polecenia poddania się kontrolnym badaniom lekarskim, jako naruszające obowiązek wykonania polecenia dotyczącego pracy (art. 100 i art. 211 pkt 5 Kodeksu pracy) może stanowić podstawę niezwłocznego rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt. 1 Kodeksu pracy. Natomiast Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 stycznia 2006 r., I PK 131/05, OSNP 2006 stwierdził, że odmowa poddania się badaniom kontrolnym po okresie długotrwałej nieobecności w pracy spowodowanej chorobą, w czasie której pracownik nabył prawo do stałej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, jest naruszeniem podstawowych obowiązków pracowniczych (art. 211 pkt 5 w związku z art. 229 § 2 Kodeksu pracy). Poddanie się przez pracownika badaniom profilaktycznym jest jego podstawowym obowiązkiem, lecz terminowości ich prowadzenia musi pilnować przede wszystkim pracodawca, bowiem to on kieruje pracowników na badania.
  • niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym w zakładzie wypadku albo zagrożeniu życia lub zdrowia, ostrzec współpracowników o grożącym niebezpieczeństwie,
  • współdziałać z pracodawcą i przełożonymi w wypełnianiu obowiązków dotyczących bhp np. poprzez konsultacje bhp, komisję BHP, organizacje związkowe, Społeczną Inspekcję Pracy oraz Radę Pracowniczą.

Przepisy art. 211 Kodeksu pracy stanowią rozwinięcie i uszczegółowienie treści obowiązków pracowniczych wskazanych w art. 100 § 2 pkt. 3 Kodeksu pracy. Obowiązek przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy wiąże pracownika bez względu na to, czy pracodawca spełnia w sposób należyty swoje obowiązki wobec niego, czy też nie np. czy terminowo i w należytej wysokości wypłaca wynagrodzenia oraz inne świadczenia pieniężne wynikające ze stosunku pracy. Ma on charakter bezwzględny i dotyczy wszystkich pracowników bez względu na rodzaj umowy o pracę. Zawarty w tym przepisie katalog wymaganych zachowań nie jest wyczerpujący. Obowiązki pracownika określone w art. 211 Kodeksu pracy mają charakter podstawowy i przykładowy, o czym świadczy użyty zwrot "w szczególności".  Na pełną treść obowiązku pracownika składają się powinności określone w różnych innych aktach prawnych, uściślających zasady postępowania w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Nierzadko zdarza się, że pracownicy po dłuższym okresie pracy popadają w rutynę, zaniedbując środki ochrony i lekceważąc zagrożenia, sami przyczyniają się do wypadków przy pracy. Zwrócił na to uwagę SN w wyroku z dnia 3 czerwca 1963 r., I PR 281/62, OSNC 1964, zaznaczając, iż okoliczność, że pracownicy wykonujący przez dłuższy czas określoną czynność oswajają się w dużym stopniu z niebezpieczeństwem związanym z wykonywaną pracą, nie zwalnia ich od obowiązku przestrzegania należytej i określonej doświadczeniem życiowym lub właściwymi przepisami ostrożności.

Ponieważ przestrzeganie przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy jest podstawowym obowiązkiem pracownika, to jego ciężkie (a więc nie każde) naruszenie może stanowić podstawę rozwiązania z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 52 Kodeksu pracy). Każde, zawinione naruszenie tego obowiązku uprawnia pracodawcę do zastosowania wobec pracownika kary upomnienia, kary nagany lub nawet kary pieniężnej (art. 108 § 1 i 2 Kodeksu pracy). Łamanie przez pracownika przepisów BHP, zwłaszcza w sposób jaskrawy, z reguły może uzasadniać wypowiedzenie umowy o pracę. Takie stanowisko zaprezentował SN w wyroku z dnia 14 września 1998 r., I PKN 322/98, OSNP 1999, stwierdzając, iż naruszenie przez pracownika zatrudnionego na stanowisku kierowniczym przepisów (zasad) bezpieczeństwa i higieny pracy, zwłaszcza w sposób prowadzący do zagrożenia życia lub zdrowia pracowników, jest przyczyną uzasadniającą wypowiedzenie przez pracodawcę umowy na czas nie określony. Naruszenie zasad BHP nie musi się jednak od razu kończyć wypowiedzeniem, gdyż pracodawca może jedynie poprzestać na wypowiedzeniu warunków płacy. Taką możliwość potwierdza uchwała SN z dnia 11 stycznia 1980 r., I PZP 45/79, OSNC 1980. W orzeczeniu tym skład orzekający przyjął tezę, iż naruszenie przez pracownika obowiązku przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy może stanowić w myśl art. 42 § 1 w związku z art. 45 Kodeksu pracy uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia tylko samych warunków płacy.

Od 18 stycznia 2009 r. obowiązuje zmiana w Kodeksie pracy, dotycząca m.in. wykazu prac stwarzających szczególne zagrożenie dla zdrowia i życia pracowników. Art. 225 Kodeksu pracy zobowiązuje pracodawcę do ustalania, po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami w trybie art. 23711a § 1 i § 5 wykazu prac, jakie w jego firmie, z uwagi na istniejącą możliwość wystąpienia szczególnego zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzkiego, powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby. Ustalając wykaz tych prac, pracodawca musi uwzględnić rozporządzenia dotyczące bhp w różnych gałęziach przemysłu wydane przez ministrów właściwych dla określonych gałęzi pracy lub rodzajów prac w porozumieniu z Ministrem Pracy i Polityki Socjalnej oraz Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej. Przy ustalaniu wykazu można się również posiłkować uchylonym rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie rodzajów prac, które powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby (Dz. U. Nr 62, poz. 288).

Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, że uprawnienia i obowiązki pracowników w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy są określone nie tylko w ustawie Kodeks pracy, ale również w przepisach wydanych na jej podstawie. Do uprawnień pracownika skorelowanych ściśle z obowiązkami pracodawcy w zakresie stosowania zasad i przepisów bhp należą w szczególności prawa określone w Dziale Dziesiątym Kodeksu pracy jak:

  • prawo do przebywania w obiektach i pomieszczeniach pracy spełniających wymogi bhp, odpowiednich do rodzaju wykonywanej pracy i liczby zatrudnionych pracowników,
  • prawo do stosowania w procesie pracy maszyn i urządzeń oraz narzędzi pracy zabezpieczających przed urazami, działaniem niebezpiecznych substancji chemicznych, porażeniem prądem elektrycznym, nadmiernym hałasem, działaniem drgań mechanicznych
    i promieniowania oraz szkodliwym i niebezpiecznym działaniem innych czynników środowiska pracy oraz uwzględniających zasady ergonomii.
  • prawo do informacji o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą, oraz
    o zasadach ochrony przed zagrożeniami,
  • prawo do profilaktycznej opieki lekarskiej,
  • prawo do szkoleń z zakresu bhp,
  • prawo dostępu do odpowiednich urządzeń higieniczno-sanitarnych oraz do otrzymywania od pracodawcy niezbędnych środków higieny osobistej,
  • prawo do otrzymywania środków ochrony indywidualnej (spełniających wymagania dotyczące oceny zgodności) zabezpieczających przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia czynników występujących w środowisku pracy oraz prawo do informacji o sposobach posługiwania się tymi środkami,
  • prawo do otrzymania od pracodawcy odzieży i obuwia roboczego, spełniających wymagania określone w Polskich Normach
  • prawo zgłoszenia wypadku oraz podejrzenia choroby zawodowej przez pracownika (lub byłego pracownika), podejrzewającego, że występujące u niego objawy mogą wskazywać na chorobę zawodową.

Szereg praw i obowiązków pracowniczych w zakresie bhp zawierają również wewnątrzzakładowe źródła prawa pracy jak regulamin pracy oraz zakładowy układ zbiorowy pracy. Natomiast cały katalog uwarunkowań znajdziemy w instrukcjach bhp wydawanych przez pracodawców w zakresie np. eksploatacji maszyn i urządzeń technicznych, stosowania substancji i preparatów niebezpiecznych, postępowania przy pracach szczególnie niebezpiecznych oraz wykonywanych w obsadzie dwuosobowej. Szereg praw i obowiązków narzucają również Systemy Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy (PN-N-18001 lub OHSAS 18001), które mają na celu ułatwienie zarządzania organizacją (firmą), szczególnie w zakresie spełnienia wymagań prawnych i innych BHP.

Pracownik winien się podporządkować swoim obowiązkom z zakresu bhp, jednocześnie mając na uwadze, że ich ciężkie naruszenie może spowodować w niektórych sytuacjach rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia. Przy czym istnieje mechanizm umożliwiający pracownikowi powstrzymywanie się od wykonywania pracy, gdy nie spełnia ona wymagań przepisów bhp i jednocześnie stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia. Wówczas pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia i nie można od niego wyciągać jakichkolwiek konsekwencji, w tym również nie można rozwiązać stosunku pracy.

 

Autor:

Waldemar Korczak

Starszy inspektor pracy

OIP w Katowicach

 

Więcej artykułów:

Film promujący numer 112

Bądź na bieżąco: Zapisz się na newsletter!Subskrybuj RSS!znamibezpiecznie na facebooku!znamibezpiecznie na youtube!

Szkolenie e-learning

busyLoading...

Partnerzy

Czy wiesz, że...

Naukowcy z USA stwierdzili, że w mózgu osób cierpiących na bóle pleców, kurczą się obszary związane z odczuwaniem emocji i myśleniem. Nie uzyskali jednak jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy bóle pleców są przyczyną, czy jedynie skutkiem zmian w mózgu.

Badania nad konsekwencjami bólów w plecach zapoczątkował dr Vania Apkarian z Northwestern University w Chicago. Do podjęcia badań w tej dziedzinie zainspirowały go wcześniejsze obserwacje osób z bólami pleców, u których stwierdzono zmiany w tzw. istocie szarej w mózgu, odpowiedzialnej za proces uczenia się i zapamiętywania.

Zdaniem Apkariana potwierdzenie, że to bóle pleców powodują zmniejszanie się w mózgu obszarów odpowiedzialnych za funkcje umysłowe może stanowić prawdziwy przełom w medycynie.

Akademia Pierwszej Pomocy szkolenia Częstochowa

Sklep apteczki instrukcja pierwszej pomocy

STaC obsługa BHP Częstochowa

Europejska Karta Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego


Szkolenia z pierwszej pomocy  |   Obsługa i szkolenia BHP Częstochowa
kontakt