Rozmiar czcionki: 

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Reklama
Start BHP Bezpieczeństwo i Higiena Pracy Prawa i obowiązki pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy cz. 1

Prawa i obowiązki pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy cz. 1

 

Obowiązki pracownika w zakresie BHPPrawo pracownika do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy należy do podstawowych praw socjalnych zagwarantowanych w Ustawie Zasadniczej. Zgodnie z art. 66 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, każdy ma prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Pracownik, oprócz prawa do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy ma również szereg obowiązków. Sposób realizacji tego prawa oraz obowiązki pracowników określa ustawa Kodeks pracy.

Obowiązki pracownika, w tym również te dotyczące bhp, określone zostały w sposób ogólny w art. 100 Kodeksu pracy. Zgodnie z treścią tego przepisu pracownik jest obowiązany wykonywać pracę sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę.

Pracownik jest obowiązany w szczególności:

  1. przestrzegać czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy,
  2. przestrzegać regulaminu pracy i ustalonego w zakładzie pracy porządku.

Regulamin pracy określając prawa i obowiązki pracodawcy i pracowników związane z porządkiem w zakładzie pracy, powinien ustalać w szczególności: organizację pracy, warunki przebywania na terenie zakładu pracy lub innych miejscach gdzie, jest wykonywana praca na rzecz pracodawcy w czasie pracy i po jej zakończeniu, wyposażenie pracowników w narzędzia  i materiały, a także w odzież i obuwie robocze oraz w środki ochrony indywidualnej i higieny osobistej.

Składową częścią regulaminu pracy powinny być:

  • wykazy prac wzbronionych pracownikom młodocianym oraz kobietom,
  • rodzaje prac i wykaz stanowisk pracy dozwolonych pracownikom młodocianym w celu odbywania przygotowania zawodowego, wykaz lekkich prac dozwolonych pracownikom młodocianym zatrudnionym w innym celu niż przygotowanie zawodowe.

Regulamin pracy powinien wskazywać obowiązki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpożarowej, w tym także określić sposób informowania pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą. Z powyższego wynika, że obowiązki dotyczące bhp mogą znajdować się również w przepisach wewnątrzzakładowych, które ustalone zostały przez samego pracodawcę (regulamin pracy należy wprowadzić w przypadku pracodawców zatrudniających 20 i więcej pracowników).

Pracownik winien się zapoznać z treścią regulaminu pracz, a pisemne oświadczenie w tej sprawie winno być przechowywane w aktach osobowych.

  1. przestrzegać przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów przeciwpożarowych. Obowiązki zarówno pracownika jak i pracodawcy w zakresie bhp szczegółowo określone zostały w Dziale Dziesiątym Kodeksu pracy pt. "Bezpieczeństwo i higiena pracy" i wydanych przepisach wykonawczych. Szereg obowiązków w tym zakresie przewidują także przepisy pozakodeksowe, odnoszące się do określonych branż lub kategorii pracowników. Obowiązki i zasady bhp ujęte zostały przede wszystkim w instrukcjach bhp opracowanych przez pracodawcę oraz w instrukcjach użytkowania (popularnych DTR) dostarczanych przez producentów maszyn i urządzeń. Zasady bhp obowiązujące pracowników znajdują się również w instrukcjach wszystkich rodzajów środków ochrony indywidualnej oraz w kartach charakterystyki preparatów i substancji niebezpiecznych. Nie bez znaczenia jest również, że ustawodawca w art. 2374 Kodeksu pracy zobowiązał pracodawcę do zaznajamiania pracowników z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczącymi wykonywanych przez nich prac.  Z przepisu tego wynika również, że pracodawca jest obowiązany wydawać szczegółowe instrukcje i wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy, a pracownicy winni na piśmie potwierdzić fakt zapoznania się z ich treścią. Odmowa złożenia podpisu przez pracownika na piśmie informującym o zapoznaniu się z zasadami BHP nie stanowi jednak tak ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, by zakwalifikować takie zachowanie do zastosowania trybu art. 52 Kodeksu pracy. Taki wniosek wyciągnął SN w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r., I PK 304/05, OSNP 2007 orzekając, że "odmowa potwierdzenia przez pracownika na piśmie, że został zapoznany z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy nie jest równoznaczna z odmową ich przestrzegania."
  2. dbać o dobro zakładu pracy, chronić jego mienie oraz zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę,
  3. przestrzegać tajemnicy określonej w odrębnych przepisach,
  4. przestrzegać w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego.

Szczegółowo prawa i obowiązki pracownika w zakresie bhp określone zostały w art. 210 Kodeksu pracy. Z przepisu art. 210 § 1 wynika, że w razie gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom, pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego. Zgodnie z Wyrokiem Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 11 maja 2006 r. I PK 191/2005, pracownik może powstrzymać się od wykonywania pracy tylko w przypadku łącznego wystąpienia przesłanek określonych w art. 210 § 1 Kodeksu pracy tj. wówczas gdy, warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy oraz stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika.  Natomiast w tezie Wyroku Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 stycznia 2000 r. I PKN 488/99 określono, że pracownik ma prawo powstrzymywania się od wykonywania pracy we wskazanym przez pracodawcę pomieszczeniu, tylko wówczas, jeżeli warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy lub stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla jego zdrowia lub życia (art. 210 § 1 Kodeksu pracy).

W art. 210 § 2 wskazano, że jeżeli powstrzymanie się od pracy nie usuwa zagrożenia, pracownik ma prawo oddalić się z miejsca zagrożenia zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego. W wyroku Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 maja 2000 r. I PKN 619/99 wskazano jednoznacznie, że powstrzymywanie się pracownika od wykonywania pracy w warunkach nie odpowiadających przepisom BHP nie stanowi naruszenia obowiązku świadczenia pracy tylko wtedy, gdy pracownik zawiadomił o tym niezwłocznie przełożonego.

Pracownik nie może ponosić jakichkolwiek niekorzystnych dla niego konsekwencji z powodu powstrzymania się od pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2 art. 210 Kodeksu pracy. Za czas powstrzymania się od pracy od wykonywania lub oddalenia się z miejsca zagrożenia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia (wynagrodzenie liczone jest jak za urlop wypoczynkowy). Przepis ten wynika bezpośrednio z Konwencji Nr 155 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej bezpieczeństwa, zdrowia pracowników i środowiska pracy z dnia 11 sierpnia 1983 r. Zgodnie z art. 13 ww. konwencji, pracownik, który powstrzymał się od wykonania pracy w określonej sytuacji, co do której miał słuszny powód przypuszczać, iż stanowi ona bezpośrednie i poważne niebezpieczeństwo dla jego życia lub zdrowia, winien być chroniony przed niesprawiedliwymi konsekwencjami, zgodnie z krajowymi warunkami i praktyką.

Wskazać należy jednocześnie, że nie bez znaczenia jest fakt, że ustawodawca w art. 207 § 2 Kodeksu pracy zobowiązał pracodawcę do ochrony zdrowia i życia pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Jednocześnie art. 81 § 1 Kodeksu pracy stanowi, że "pracownikowi za czas niewykonywania pracy, jeżeli był gotów do jej wykonywania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy, przysługuje wynagrodzenie "

Reasumując powyższe, pracownik może powstrzymać się od wykonywania pracy jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną jednocześnie dwie przesłanki:

  • naruszone zostaną przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy,
  • praca stwarza bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia pracownika albo gdy wykonywana praca grozi niebezpieczeństwem innym osobom.

Ustawodawca postanowił, że ocena stopnia zagrożenia należy do samego pracownika. Stan bezpośredniego zagrożenia nie został w kodeksie określony, jednocześnie nie określono ciężkości naruszenia przepisów bhp uprawniających pracownika, przy jednoczesnym zagrożeniu zdrowia lub życia do powstrzymania się od wykonywania pracy. Powstrzymywanie się od pracy może nastąpić tak długo, jak długo utrzymuje się stan bezpośredniego zagrożenia. Należy pamiętać, że każdorazowo o fakcie powstrzymania się od wykonywania pracy winien być powiadomiony bezpośredni przełożony (brygadzista, mistrz, kierownik) lub też sam pracodawca.

Następna sytuacja uzasadniająca powstrzymywania się pracownika od wykonywania pracy dotyczy tylko tych pracowników, których praca wymaga szczególnej sprawności psychofizycznej. Z art. 210 § 4 Kodeksu pracy wynika, że pracownik ma prawo, po uprzednim zawiadomieniu przełożonego, powstrzymać się od wykonywania pracy wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej w przypadku, gdy jego stan psychofizyczny nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy i stwarza zagrożenie dla innych osób. Rodzaje prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej są określone w załączniku do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie rodzajów prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej (Dz.U. Nr 62, poz. 287). Minister określił w rozporządzeniu 36 prac dających prawo do powstrzymania się od ich wykonywania ze względu na stan psychofizyczny. Prawo takie może przysługiwać tylko osobie, która wykonuje jedną z prac określonych w tym akcie lub w regulaminie pracy, umowie albo układzie zbiorowym pracy.

Reasumując, podobnie jak w pierwszej sytuacji, oceny występowania przesłanek skutkujących powstrzymywaniem się od wykonywania pracy dokonuje sam pracownik. Powstrzymywanie się pracownika od wykonywania pracy może tu mieć miejsce dopiero po zawiadomieniu bezpośredniego przełożonego. Za czas powstrzymywania się od wykonywania pracy za względu na stan psychofizyczny, pracownikowi nie przysługuje wynagrodzenie. Czas ten należy traktować jako usprawiedliwioną nieobecność.

Powyżej opisane sytuacje związane z możliwością powstrzymywania się pracownika od wykonywania pracy nie dotyczą pracowników, których obowiązkiem jest ratowanie życia ludzkiego lub mienia tj. ratowników morskich, strażaków, ratowników górniczych, policjantów, itp. (art. 210 § 5 Kodeksu pracy). SN w wyroku z dnia 15 maja 2001 r., II UKN 395/00, OSNP 2003 zaznaczył, że personelowi lekarsko-pielęgniarskiemu w zakresie obowiązków pracowniczych nie przysługuje uprawnienie do powstrzymania się od wykonywania pracy niebezpiecznej (art. 210 § 5 w związku z art. 210 § 1 Kodeksu pracy). Uprawnienie pracownika polegające na powstrzymaniu się od wykonywania pracy może nie tylko chronić zdrowie lub życie samego pracownika, ale może mieć ono również o wiele szersze skutki dla pracodawcy oraz całego zakładu pracy. Tak też wypowiedział się SN w wyroku z dnia 7 stycznia 1998 r., I PKN 405/97, OSNP 1998 formułując tezę, iż powstrzymanie się od wykonywania pracy zagrażającej zdrowiu pracownika (art. 210 Kodeksu pracy) może w konkretnych okolicznościach sprawy stanowić przedmiot pracowniczego obowiązku dbałości o dobro pracodawcy (art. 100 § 2 pkt 4 Kodeksu pracy).

 

Autor:

Waldemar Korczak

Starszy inspektor pracy

OIP w Katowicach

 

Więcej artykułów:

Film promujący numer 112

Bądź na bieżąco: Zapisz się na newsletter!Subskrybuj RSS!znamibezpiecznie na facebooku!znamibezpiecznie na youtube!

Szkolenie e-learning

busyLoading...

Partnerzy

Czy wiesz, że...

Żucie gumy, może nie wygląda estetycznie, ale dobrze robi pamięci. Poprzez żucie gumy tętno ulega przyspieszeniu o ok. 5 uderzeń na minutę, a to powoduje zwiększenie dopływu krwi do mózgu.

 

Więcej …

Akademia Pierwszej Pomocy szkolenia Częstochowa

Sklep apteczki instrukcja pierwszej pomocy

STaC obsługa BHP Częstochowa

Europejska Karta Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego


Szkolenia z pierwszej pomocy  |   Obsługa i szkolenia BHP Częstochowa
kontakt